Hớt (cắt) tóc


Các “tiệm” hớt tóc ven đường không phải là một điểm nhấn thú vị tại Sài Gòn, nó nên nhường cho Hà Nội, nhưng nếu nói “hiếm” thì Sài Gòn cũng có thể được liệt vào. Có lẽ các “tiệm” này cũng di cư vào nam tự năm nảo năm nào theo chân những người thợ hớt tóc, và cả Sài Gòn này chắc cũng chỉ độ chừng chục “tiệm” hoặc nhỉn hơn chút, nên mới nói “hiếm” là vậy. Thi thoảng đi trên những cung đường rợp bóng cây và có phần vắng vẻ bên Quận 1, sẽ bắt gặp hình ảnh này, chủ “tiệm” đa phần người Bắc, làm mình dễ mường tượng đến một hình ảnh cổ kính, bình yên, giữa Sài Gòn tấp nập.

Như sáng nay, trên đường ra sở thú, mình gặp “tiệm” như vậy trên đường Nguyễn Bỉnh Khiêm, khúc gần trường Trưng Vương, một ý nghĩ thoáng đến, mình vòng xe lại để chụp bức ảnh, nhưng rồi lại đi tới quyết định khác là ngồi chờ đến phiên để được hớt tóc – khi cầm điện thoại ra và thấy tin nhắn báo cuộc hẹn diễn ra trễ hơn, dù sao thì cái đầu cũng cần gọt, và mình cũng muốn thử một làn cắt tóc ngoài trời thế này, giữa những ngày cuối năm Âm lịch, trời lạnh se se giữa sáng sớm trong lành, và không giọt nắng lạc rót xuống đây…

Mình không rõ nơi nào gọi là “hớt tóc” và nơi nào thì gọi là “cắt tóc”, mình có thử hỏi một bạn ở Sài Gòn thì không hiểu hớt tóc là gì, mình ở miền Trung, thì thấy 2 từ này đều dùng thông dụng như nhau. Trong một bài viết của cụ Phan Khôi trên báo Ngày nay (Hà Nội, 1939) thì dùng từ “hớt tóc” chứ không phải “cắt tóc”, dù trong bài báo có sử dụng một vài từ cắt trong các ý khác nhau (cắt bỏ, cắt cụt, cắt ngắn, cắt đi). Hớt, theo một nghĩa Nôm là “xén cắt những phần không cần để bỏ đi” (Hồ Ngọc Đức). Cắt theo một nghĩa Nôm là “dùng vật sắc làm đứt ra” (Hồ Ngọc Đức). Từ nào cũng không phải đi vay mượn, và hợp lý, nên có thể do vùng miền mà sử dụng từ này hay kia.

Khi xưa, trước 1906 thì nam giới ở nước Việt vẫn còn để tóc dài và búi tóc lại. Nhưng sau 1906 thì có một cuộc “cách mạng” muốn đổi mới về hình thức, mà trước tiên là cái đầu, có lẽ từ nhiều nguyên do: dễ nhầm lẫn đàn ông với đàn bà nếu nhìn từ sau; nhiều người chuyển sang mặc âu phục nhưng vẫn búi tóc; việc đi du học… Việc hớt tóc “sinh sau đẻ muộn”, đồng nghĩa với việc trước đó hớt tóc không được chú trọng, vì vậy vốn từ ngữ để mô tả cho việc này không phong phú như các mối quan tâm khác lớn hơn trong đời sống hằng ngày (ví như bệnh ghẻ, chia ra đến hàng chục loại khác nhau – theo một phát hiện lý thú của Võ Phiến về việc sử dụng ngôn ngữ). Và cũng vì sinh sau đẻ muộn, nên nó đi vay mượn những từ khác để mô tả, như “cúp” (couper, tiếng Pháp), “tông-đơ” (tondeuse, tiếng Pháp) (do Pháp đang đô hộ và có sẵn vốn từ này).

***

Cái đầu mình, ít nhất là sang cấp 2 mới hết bị gọi là “nồi cơm điện” (đầu kiểu nhóc Marưkô), trước đó thì ba độc quyền khoảng cắt tóc trong nhà. Mình không nhớ rõ ba mất vị trí độc quyền này từ lúc nào nhưng chắc cũng có bị tác động bởi mấy anh em trong nhà vì tất thảy đầu tóc đều “một khuôn”, ba đành nhường lại cho mấy ông thợ hớt tóc gần nhà, thôi không giữ vị trí độc tôn nữa, từ đó mình bớt ngố hơn (ít nhất là bề ngoài). Thời đó cũng có không ít ông bố khác cũng tạo kiểu đầu cho con y chang ba mình, nên hồi đó thấy bình thường, vì ít ra cũng có bằng hữu khi mái đầu được “gọi tên”.

Đến giờ, mái đầu mình “qua bao tay”, nhưng vẫn một kiểu truyền thống: mái rẽ một bên cho đơn giản, cũng chưa rõ sau này có chuyển qua làm quả trọc hay không, nhưng chợt nghĩ đến cậu bạn, thời đại học cá độ đá banh bị thua nhiều tiền nên bị cạo còn 1 phân, đến phòng mình chơi, cô chủ nhà thấy đầu đinh gần như trọc, lại còn thẹo tùm lum, ngang dọc trên đầu như giang hồ, nhưng không dám đuổi cậu bạn, mà… đuổi mình ra khỏi nhà, cho êm!

Wal
22-23.1.17

Khắc chữ


Chiều, hơi muộn, mình xách chiếc ba lô đựng chỗ bút hôm rồi mua đi khắc chữ ngay nhà sách Fahasa Sài Gòn, trên đường Lê Lợi.


khac-chu

Chiều, hơi muộn, mình xách chiếc ba lô đựng chỗ bút hôm rồi mua đi khắc chữ ngay nhà sách Fahasa Sài Gòn, trên đường Lê Lợi.

May mắn là chú ấy vẫn còn đó và mới bắt đầu khắc cho vị khách nữ tưởng chừng là cuối cùng kia. Mình ngồi xuống và loay hoay ngồi viết danh sách tên thì em ngồi bên bắt chuyện, “Hình như anh là anh Lâm?”, mình ngước lên nhìn, gương mặt ấy không gợi nhớ điều gì cả. Nhưng nếu nhận ra nhau ở giữa Sài Gòn thì mình cũng “nhận ra” ngay: “Hình như em có đến nghe các chương trình nhạc cổ điển của bên Nhóm Saigon Classical?”. Cũng đơn giản như hồi học trên Đà Lạt, thi thoảng gặp ai đó trên đường cười chào là cứ quy vào: chắc trong CLB Sinh viên Tình nguyện (chứ CLB Nhịp sống Giảng đường thì có bao nhiêu thành viên đều biết cả).

Em ấy mới bảo là có đăng ký với mình làm tình nguyện viên hỗ trợ dịch thuật, và đang hỗ trợ cho Huệ dịch bài đăng fanpage. Mình ngỡ ra. Trong chỗ bạn chung, thì em ấy biết Huệ, và biết cả Nam Phương, tính ra trái đất này “tròn” quá. Và cũng nhờ Facebook mà nhận ra những “điểm chung” này, nhưng nó cũng làm cho cuộc sống thêm “ảo” hơn trên mạng, để rồi gặp ngoài đời, bỡ ngỡ như hôm nay.

Em ấy bảo: Anh may mắn đó, nhờ em chú Thắng (khắc chữ) mới ở lại đến giờ, chứ không chú ấy về tự lúc nào rồi.

Bạn của chú đi ngang qua – hình như cũng làm nghề tương tự, nương vào một góc nhà, hàng quán để mưu sinh – rồi dừng lại huyên thuyên chuyện trò, thấy bọn trẻ đang ngồi chờ khắc cho xong, chú ấy mới “PR” chú Thắng một cách giản dị: Chú ấy ngồi ở góc này hơn 30 năm rồi, (chú Thắng thêm vào: từ năm 1983), từ cái ngày cái cây trước mặt đây còn nhỏ xíu, cao ngang đầu (giờ nó khẳng khiu cao tít tắp, gốc cây phải hai người ôm mới xuể), ngày trước gió mưa, chú ấy phải lấy cây trụ, cột chống để nâng đỡ nó. Chú Thắng mới bảo thêm: Nó cũng sắp bị chặt rồi, để làm dự án Metro, còn mấy cây nhỏ bên cạnh thì… không bị chặt.

Khắc xong, mình và em Thùy gửi tiền. Chú Thắng có duy nhất một câu trả lời khi hỏi giá: Lần trước con khắc ở đây giá như thế nào, thì lần này như vậy, dù khách cũ hay mới. Em Thùy làm cách đây chừng mấy bước chân, nên chú bảo hôm nào ghé qua đây uống cà phê lề đường với chú, không như ông này chỉ uống cà phê tiệm… Rồi mấy chú cháu cùng cười, và tạm biệt.

Chiều vẫn êm trôi…

Wal
23.7.2016

Lảm nhảm mưa cuối mùa


Một sớm đầu tháng 11, một anh trong công ty trông tiết trời thấy gió hiu hiu rồi khẳng định chắc nịch: Đã hết mùa mưa rồi đó… Thì ngay chiều hôm sau, và những hôm sau nữa trời mưa tầm mưa tả, mưa làm ngập ngụa không ít tuyến đường, ngập cả đường băng…


mua

Một sớm đầu tháng 11, một anh trong công ty trông tiết trời thấy gió hiu hiu rồi khẳng định chắc nịch: Đã hết mùa mưa rồi đó… Thì ngay chiều hôm sau, và những hôm sau nữa trời mưa tầm mưa tả, mưa làm ngập ngụa không ít tuyến đường, ngập cả đường băng… Mà Sài Gòn rộng quá làm chi, cho đường đi thêm khó dò những cơn mưa bất chợt, đêm từ trung tâm Quận 1 về, đường khô ráo, thì chừng sắp đến cầu Tân Thuận 2 thấy mưa đột ngột ào ào, nhìn từ xa, dưới anh đèn, thấy mịt mù những hạt mưa đang cắt xé không gian, bèn vội tấp vô lề ngay. Có hôm mưa ở đâu đó, nước cứ lất phất rơi ở nơi này, tạo cảm giác như chực đổ ào chỉ sau chừng ít phút nữa, mặc áo mưa sẵn vào, nhưng chờ hoài không thấy, thành ra trở thành người lập dị giữa dòng xe.

Sài Gòn trong tiết sương giáng cuối tháng 10, buổi sớm trời mờ mờ sương, bàng bạc phủ lên những lớp mái, những hàng cây, bụi cỏ phía xa xa, mờ ảo, những tưởng ngày nắng to, à mà đúng là ngày nắng to thật, chỉ là xế chiều về trời cũng đổ mưa to. Sài Gòn những ngày ấy chẳng như xứ Bắc, chẳng có lấy đến một hạt mưa, nên chuyến đi Hà Giang những ngày trong tiết ấy thuận buồm xuôi gió biết bao.

Có một chiều về trời mưa tuôn xối xả, mấy đứa trẻ trong xóm được dịp nhảy ùa ra hẻm nhỏ, rồi đứng giữa cơn mưa để cả người đội nước, rồi nghịch đùa đuổi bắt, té nước vào nhau. Đi ngang qua, mà lòng nao nao nhớ những ngày mưa nơi phố núi xưa…

Wal
3-6.11.2015

Người Sài Gòn (Phần 1)


Hôm trước duyệt đàn xong, ra về khi còn sớm, như mọi ngày đường vào giờ này luôn đông đúc và ùn tắc khi vừa qua cầu Khánh Hội. Chiếc xe buýt lờ lờ chạy phía trước, vừa chậm, vừa khựng dừng.


IMG_8584

1. Hôm trước duyệt đàn xong, ra về khi còn sớm, như mọi ngày đường vào giờ này luôn đông đúc và ùn tắc khi vừa qua cầu Khánh Hội. Chiếc xe buýt lờ lờ chạy phía trước, vừa chậm, vừa khựng dừng. Một anh từ trên xe nhảy xuống, hình như là lơ xe, chỉ đường cho các xe khác rẽ lối nhỏ ngay kề bên để đi, giảm tắc. Ban đầu tưởng xe xin đường, liền nghĩ việc chi phải lao xuống đường như vậy, nhưng sau đó đến gần thì mới hiểu, bèn đi theo lối chỉ dẫn của anh ấy, tránh được chỗ tắc đường ngay ngã tư.

Thói quen quả thật dễ điều khiển tâm nếu không thường xuyên quan sát có thể dẫn đến việc nhìn nhận nhiều thứ sai.

2. Chả là về trễ nên không tiện nấu cơm, bèn chạy ra tiệm hủ tíu ven đường ăn tạm cho xong. Đang ngồi loay hoay chuẩn bị đũa, muỗng thì chú ngồi bàn kề bên đang ăn, chậm rãi chuyển qua bàn bên này nào nước tương, nào dĩa ớt. Nhìn phía bên kia đường biết chú lái xe ba gác chở rác. Làm chột dạ vì mình chỉ là người dưng…

3. Đang lái xe trên đường, trên xe lỉnh kỉnh nào thùng quỹ, nào tờ standee, nào balo máy ảnh. Loay hoay cầm điện thoại ra nghe lúc vừa đèn đỏ, rồi loay hoay cất đi khi vừa đèn xanh thì cái tờ standee bị rớt xuống đường, may là nằm dọc nên các xe máy khác thấy né và không cán ngang qua. Không tiện dừng lại khi xe đang chuẩn bị ùa lên bèn chạy qua bên kia ngã tư, dựng xe, rồi vòng lại lấy. Một chú xe ôm thấy standee rớt bèn nhanh chân đến nhặt giúp, rồi đưa. Mình cảm ơn chú rối rít, chú “Ừ” như không rồi bảo “đi đi”…

Wal
1.11.2015